Atak paniki a zawał serca - jak je odróżnić

Dlaczego oba stany wyglądają tak podobnie

Napad paniki jest gwałtownym wyrzutem reakcji alarmowej organizmu. Serce przyspiesza, oddech się spłyca, mięśnie klatki piersiowej napinają się, pojawia się pot i uczucie ucisku. Zawał serca to niedokrwienie mięśnia sercowego, czyli zupełnie inny mechanizm, ale objawy, które daje - ból w klatce, duszność, poty, lęk - są w dużej części te same.

Nakłada się na to jeszcze jedno. W obu stanach pojawia się bardzo realne poczucie zagrożenia życia. To nie jest przenośnia ani przesada pacjenta: lęk przed śmiercią jest opisywanym elementem napadu paniki i jednocześnie częstym doznaniem w ostrym zespole wieńcowym. Z tego powodu subiektywne wrażenie „to na pewno nie jest serce" albo „to na pewno zawał" nie ma wartości rozstrzygającej.

Czego naprawdę nie da się rozstrzygnąć samodzielnie

To jest sedno całego tematu i większość poradników omija je zbyt szybko. Nie istnieje zestaw objawów, po którym pacjent może w domu bezpiecznie wykluczyć zawał. Rozstrzyga zapis EKG i oznaczenie markerów uszkodzenia mięśnia sercowego we krwi, a jedno i drugie robi się w warunkach, w których można od razu leczyć.

Ryzyko pomyłki jest niesymetryczne. Uznanie zawału za napad paniki oznacza stracone godziny, w których mięsień sercowy obumiera. Uznanie napadu paniki za zawał oznacza wizytę na oddziale ratunkowym zakończoną prawidłowym wynikiem badań i pewną dozą wstydu. Te dwa błędy nie ważą tyle samo, dlatego przy wątpliwości wybiera się ten drugi.

Dotyczy to zwłaszcza pierwszego w życiu epizodu. Osoba, która przeszła kilkanaście napadów, potwierdzoną diagnozę i prawidłowe wyniki badań kardiologicznych, zwykle rozpoznaje u siebie znajomy wzorzec. Ktoś, kto ma to po raz pierwszy, takiego punktu odniesienia nie ma.

Cechy, które przemawiają za przyczyną sercową

Poniższe zestawienie nie służy do wykluczania zawału, tylko do rozpoznania sytuacji, w której nie ma o czym myśleć i trzeba wezwać pomoc. Żaden pojedynczy wiersz nie przesądza w drugą stronę.

Do prawej kolumny dochodzą czynniki, których nie widać w objawach: wiek, nadciśnienie, cukrzyca, wysoki cholesterol, palenie, choroba wieńcowa w rodzinie oraz każdy wcześniejszy incydent sercowy. Im więcej ich jest, tym niższy powinien być próg wezwania pomocy.

Nietypowy przebieg zawału, o którym mówi się za mało

Klasyczny opis zawału - silny ból za mostkiem promieniujący do lewego ramienia - nie obejmuje wszystkich przypadków. U kobiet, u osób starszych i u chorych na cukrzycę obraz bywa inny: dominuje duszność, nudności, wymioty, ból w nadbrzuszu, nagłe zmęczenie albo zawroty głowy, a wyraźnego bólu w klatce może nie być wcale.

To ma bezpośrednie znaczenie dla tematu tej strony. Objawy takiego przebiegu bardzo łatwo przypisać nerwom albo napadowi paniki, zwłaszcza u osoby, która ma już rozpoznany lęk napadowy. Rozpoznanie psychiatryczne nie chroni przed chorobą serca i nie powinno być powodem, żeby nowe albo inne niż zwykle objawy tłumaczyć lękiem.

Praktyczna zasada brzmi więc prosto: znany, powtarzalny wzorzec napadu to jedno, a objaw, którego wcześniej nie było, to co innego - i ten drugi wymaga oceny medycznej niezależnie od wcześniejszych rozpoznań.

Co się dzieje, gdy jednak trafisz na oddział ratunkowy

Wizyta zakończona rozpoznaniem napadu paniki nie jest wizytą zmarnowaną, choć często tak się ją odbiera. Prawidłowe EKG i prawidłowe wyniki badań krwi są konkretną informacją, którą można potem wykorzystać: wykluczają najgroźniejszą przyczynę i pozwalają zająć się właściwym problemem.

Warto poprosić o kopię dokumentacji i zachować ją. Przy późniejszej ocenie psychiatrycznej informacja, że przyczyna sercowa została wykluczona, skraca drogę i zmienia sposób prowadzenia rozmowy. Bez niej lekarz musi zaczynać od diagnostyki różnicowej, którą ktoś już wykonał.

Osobną kwestią jest to, co robić z powtarzającymi się wizytami. Jeżeli po wykluczeniu przyczyn sercowych epizody wracają, powtarzanie tej samej diagnostyki przy każdym z nich zwykle nie wnosi nic nowego, a utrwala wzorzec szukania ratunku. Kiedy powtarzalność objawów przestaje być przypadkiem, a zaczyna być rozpoznaniem, opisano na stronie o zespole lęku napadowego.

Co zostaje po wykluczeniu przyczyny sercowej

Prawidłowy wynik badań kardiologicznych rzadko przynosi trwałą ulgę. Częstsza reakcja brzmi: skoro serce jest zdrowe, to co właściwie się ze mną dzieje. Ta niepewność sama w sobie podtrzymuje napady, bo pacjent zaczyna sprawdzać tętno, unikać wysiłku i obserwować ciało w poszukiwaniu potwierdzenia.

Przerywa to zwykle dopiero zrozumienie mechanizmu: skąd bierze się ból w klatce przy napadzie, dlaczego pojawia się mrowienie i dlaczego objawy narastają właśnie wtedy, gdy zaczyna się je obserwować. Przebieg samego napadu opisuje szerzej strona o objawach ataku paniki, a działanie w trakcie epizodu, zależnie od tego, gdzie jesteś - tekst co robić podczas ataku paniki.

Jeżeli napady wracają regularnie, samo wyjaśnienie nie wystarcza i wtedy rozważa się leczenie. Czym różnią się grupy preparatów branych pod uwagę w takim przypadku, opisano w przewodniku po farmakoterapii lęku napadowego; o zasadności leczenia decyduje lekarz po badaniu.

Najczęstsze pytania