Ile trwa atak paniki i dlaczego wydaje się dłuższy

Trzy odcinki, które pacjent liczy jako jeden

Napad paniki ma kształt fali, a nie płaskowyżu. Zaczyna się nagle, w ciągu kilku minut osiąga maksimum i od tego momentu słabnie, nawet jeśli nic się z tym nie robi. Kiedy jednak ktoś mówi, że napad trwał cztery godziny, zwykle nie myli się co do faktów: liczy razem trzy odcinki, z których tylko jeden jest właściwym napadem.

Rozróżnienie ostatniego wiersza ma znaczenie praktyczne. Ogon nie wymaga interwencji, tylko czasu, wody i odpoczynku, a traktowany jako trwający napad prowadzi do wniosku, że techniki nie zadziałały - i do porzucenia ich przed kolejnym epizodem.

Dlaczego nie da się zostać w szczycie

Za nasileniem objawów stoi gwałtowna aktywacja reakcji alarmowej: przyspieszenie akcji serca, skurcz naczyń, napięcie mięśni, przyspieszony oddech. Ta odpowiedź jest z natury krótka, bo przygotowuje organizm do jednorazowego wysiłku, a nie do utrzymywania gotowości godzinami. Po osiągnięciu maksimum ciało zaczyna wracać do równowagi niezależnie od tego, co myśli o tym pacjent.

Stąd bierze się jedno z ważniejszych zdań, jakie osoba z napadami może usłyszeć: nie da się zostać w szczycie. Ta wiedza nie skraca epizodu, ale zmienia to, co robi się w trakcie, a to już przekłada się na przebieg kolejnych.

Wzorzec bywa inny w napadach nocnych, opisanych przy nocnych atakach paniki, bo tam brakuje odcinka narastania - pacjent budzi się od razu w pełnym nasileniu objawów i cały epizod zajmuje w pamięci większą część nocy.

Skąd bierze się rozjazd między zegarem a pamięcią

Poczucie upływu czasu zmienia się w stanie silnego pobudzenia. Uwaga zawęża się do ciała i do zagrożenia, przez co minuty odmierzane w tym stanie wydają się znacznie dłuższe. Osoby, które w trakcie napadu spojrzały na zegar, często relacjonują zaskoczenie, że upłynęło kilka minut, a nie pół godziny.

Drugim czynnikiem jest brak wyraźnej granicy końca. Napad nie kończy się jednym momentem, tylko rozmywa w ogonie, więc pytanie „kiedy się skończył" nie ma dobrej odpowiedzi. Pacjent naturalnie liczy do chwili, w której poczuł się normalnie, a to bywa kilka godzin później.

Trzeci to sprawdzanie. Każde sprawdzenie tętna czy oddechu odnawia czujność i przedłuża subiektywnie odczuwany epizod. Do tego dochodzi lęk antycypacyjny, czyli obawa przed następnym napadem: on potrafi utrzymywać się dniami i to on, a nie sam napad, najczęściej zmienia zachowanie.

Co mierzyć, żeby pomiar cokolwiek dał

Jedyna liczba warta zapisania to czas z zegarka, nie z wrażenia. Wystarczy spojrzeć na godzinę w momencie, w którym uznajesz, że to się zaczęło, i drugi raz, gdy nasilenie wyraźnie spada. Nie musisz mierzyć końca ogona; on i tak nie należy do napadu.

U wielu osób sam ten zapis obniża lęk przed kolejnym epizodem bardziej niż jakiekolwiek zapewnienie z zewnątrz. Wrażenie „to nie miało końca" przegrywa z własnoręcznie zanotowanym „siedem minut", powtórzonym cztery razy z rzędu.

Obok czasu warto notować daty i okoliczności: ile napadów w miesiącu, w jakich sytuacjach, ile było snu, kawy i alkoholu. Taki zapis prowadzony przez kilka tygodni bywa najkonkretniejszą rzeczą, jaką pacjent przynosi na wizytę.

Kiedy długość objawów wyklucza napad paniki

Czas trwania jest jedną z niewielu wskazówek, które pacjent może zaobserwować sam. Stan lękowy narastający powoli przez godziny i utrzymujący się na wyrównanym poziomie przez większość dnia nie ma kształtu napadu i wymaga innej oceny.

• Objawy trwają godzinami na stałym poziomie, bez wyraźnego szczytu i opadania.
• Utrata przytomności, drgawki, splątanie albo zaburzenia mowy - to nie są objawy napadu paniki.
• Ból w klatce, który nie słabnie albo nasila się przy wysiłku - patrz osobny tekst o tym, jak odróżnić atak paniki od zawału serca.
• Epizody wyłącznie po wysiłku, po jedzeniu albo po konkretnym leku - to kierunek na diagnostykę wewnętrzną.

Do tej listy dochodzą stany, które potrafią naśladować napad: nadczynność tarczycy, zaburzenia rytmu serca, niedokrwistość, hipoglikemia, odstawienie alkoholu i nadmiar kofeiny. Dlatego przy powtarzających się epizodach lekarz zwykle zaczyna od wykluczenia przyczyn somatycznych.

Co z długości napadu wynika dla leczenia

Zaskakująco mało. Dla decyzji terapeutycznych liczy się częstość epizodów, to, co dzieje się między nimi, oraz zakres unikania, jaki zdążył się utrwalić. Osoba z krótkimi napadami dwa razy w tygodniu i rosnącą listą miejsc do ominięcia jest w gorszej sytuacji niż osoba z jednym długim epizodem na kwartał.

Kiedy powtarzalność przekracza pewien próg i pojawia się stały lęk przed kolejnym napadem, mówi się już o rozpoznaniu, a nie o pojedynczych epizodach - opisuje to strona o zespole lęku napadowego. Co bierze się wtedy pod uwagę, zebrano w opisie leczenia farmakologicznego napadów paniki; o zasadności leczenia decyduje lekarz po ocenie.

Najczęstsze pytania