Kiedy zgłosić się do psychiatry z atakami paniki

Jeden napad to jeszcze nie powód

Pojedynczy napad paniki zdarza się wielu osobom, które nigdy nie będą miały drugiego. Bywa reakcją na wyczerpanie, niedobór snu, nadmiar kofeiny, gwałtowny stres albo odstawienie alkoholu i nie wymaga leczenia psychiatrycznego, jeśli się nie powtarza.

Rozsądnym postępowaniem po pierwszym epizodzie jest obserwacja przez kilka tygodni i prosty zapis: czy się powtórzył, w jakich okolicznościach, ile było snu, kawy i alkoholu. Wiele osób po takim zapisie odnajduje wyjaśnienie, którego nie podejrzewało.

Jest natomiast jeden wyjątek. Pierwszy epizod z bólem w klatce piersiowej albo z dusznością wymaga oceny medycznej niezależnie od tego, czy się powtórzy - o tym, czego nie da się rozstrzygnąć samodzielnie, mówi tekst o tym, jak odróżnić atak paniki od zawału serca.

Sygnały, przy których warto umówić wizytę

Granica nie przebiega tam, gdzie napady stają się najsilniejsze, tylko tam, gdzie zaczynają zmieniać codzienne wybory.

• Napady się powtarzają, a ich liczba w miesiącu nie maleje.
• Między epizodami utrzymuje się lęk przed kolejnym i obserwowanie własnego ciała.
• Zacząłeś omijać miejsca albo sytuacje, a lista się wydłuża.
• Napady wybudzają cię ze snu albo pojawiają się w pełnym spoczynku.
• Cierpi na tym praca, nauka albo relacje, a nie tylko samopoczucie.
• Sięgasz po alkohol albo cudze leki uspokajające, żeby przetrwać epizod.
• Do napadów dołączyło obniżenie nastroju, brak energii albo utrata zainteresowań.

Kiedy dokładnie zestaw tych obserwacji zamienia się w rozpoznanie, opisuje strona o zespole lęku napadowego. Warto pamiętać, że im dłużej trwa unikanie, tym więcej pracy wymaga jego odwrócenie - odkładanie wizyty rzadko wychodzi na dobre.

Kiedy nie odkłada się tego na później

Część sytuacji nie mieści się w kategorii „warto rozważyć wizytę". Dotyczy to przede wszystkim myśli o odebraniu sobie życia, w każdym natężeniu, także wtedy, gdy pojawiają się „tylko czasem" albo są odbierane jako nierealne.

Nie czeka się także wtedy, gdy do napadów dołączyło regularne picie „na uspokojenie" albo przyjmowanie cudzych leków uspokajających. Oba rozwiązania działają natychmiast i oba pogarszają obraz w perspektywie tygodni. Ważna uwaga: po dłuższym okresie regularnego picia alkoholu ani po dłuższym przyjmowaniu leków uspokajających nie odstawia się ich samodzielnie - odstawienie prowadzi się pod nadzorem lekarza.

Osobno traktuje się objawy, których wcześniej nie było: omdlenie, drgawki, splątanie, zaburzenia mowy, silny ból w klatce piersiowej. To nie są objawy napadu paniki i wymagają pilnej oceny medycznej.

Psychiatra, psycholog, lekarz rodzinny - kto do czego

Częstym powodem odkładania wizyty jest niepewność, do kogo właściwie się zgłosić. Podział jest w praktyce dość jasny.

Kolejność nie jest sztywna. Wiele osób zaczyna od lekarza rodzinnego i to jest sensowne, bo wykluczenie przyczyn somatycznych i tak trzeba przeprowadzić. Przy nasilonych, powtarzających się napadach droga bezpośrednio do psychiatry bywa jednak szybsza, a farmakoterapię i psychoterapię często prowadzi się równolegle.

Czego spodziewać się na pierwszej wizycie

Rozmowa zaczyna się od przebiegu epizodów, a nie od leków. Lekarz pyta o pierwszy napad, o liczbę epizodów w ostatnich tygodniach, o to, co dzieje się między nimi, o choroby przewlekłe i o pełną listę przyjmowanych preparatów, łącznie z suplementami. Pytania o alkohol i kofeinę też padną i nie służą ocenie moralnej, tylko wykluczeniu przyczyny.

Leki nie są przesądzone. W części przypadków postępowaniem pierwszego wyboru jest sama psychoterapia, w części dokłada się farmakoterapię, a bywa i tak, że pierwszym krokiem są badania wykluczające przyczyny somatyczne. Wyjście z wizyty bez recepty nie jest oznaką, że problem został zbagatelizowany.

Najbardziej użyteczną rzeczą, jaką można przynieść, jest zapis prowadzony przez dwa, trzy tygodnie oraz wyniki badań, jeśli jakieś były. To informacja, której lekarz nie odtworzy z rozmowy, a która skraca drogę do wniosków.

Stacjonarnie czy zdalnie

Ocena psychiatryczna na odległość jest dopuszczalna, a przy substancjach psychotropowych obowiązują dodatkowe warunki i terminy. Nie ma sensu przepisywać ich tutaj, bo opisano je w jednym miejscu: na stronie o konsultacji psychiatrycznej online.

Praktyczna różnica jest prostsza. Zdalnie da się przeprowadzić wywiad, omówić dotychczasowe leczenie i dokumentację oraz zaplanować dalsze postępowanie. Nie da się zbadać pacjenta fizykalnie ani wykonać badań, więc gdy objawy tego wymagają, lekarz kieruje na wizytę stacjonarną.

Obawy, które najczęściej odsuwają wizytę

Pierwsza brzmi: zostanę uznany za osobę chorą psychicznie. Rozpoznanie zaburzenia lękowego nie jest orzeczeniem o niezdolności do pracy ani o ubezwłasnowolnieniu i nie trafia do żadnego publicznego rejestru. Dokumentacja medyczna jest objęta tajemnicą, a decyzje o tym, komu ją udostępnić, należą do pacjenta.

Druga: dostanę leki, których potem nie odstawię. O tym, czy leczenie farmakologiczne jest w danym przypadku zasadne i jakiej grupy dotyczy, decyduje lekarz; różnice między nimi zebrano w opisie grup leków stosowanych przy napadach paniki. Sposób prowadzenia i ewentualnego kończenia leczenia ustala się z lekarzem, a nie samodzielnie.

Trzecia: to jeszcze nie jest wystarczająco poważne. Ta akurat mija się z tym, jak działa unikanie. Im dłużej lista omijanych sytuacji rośnie, tym więcej pracy wymaga jej odwrócenie, więc czekanie na moment, w którym będzie „wystarczająco źle", zwykle podnosi koszt leczenia, a nie odwrotnie.

Najczęstsze pytania