Test na ataki paniki - co realnie sprawdza

Czym jest test przesiewowy, a czym nie jest

Narzędzia przesiewowe używane w medycynie mają jedno zadanie: wyłowić z dużej grupy osoby, u których warto przeprowadzić właściwą ocenę. Są celowo ustawione tak, by raczej wskazać kogoś niepotrzebnie, niż kogoś pominąć. To znaczy, że wynik dodatni jest sygnałem do dalszej diagnostyki, a nie jej wynikiem.

Kwestionariusze objawów lękowych stosowane przez lekarzy i psychologów działają tak samo. Pytają o częstość napadów, nasilenie objawów z ciała, lęk przed kolejnym epizodem i zakres unikania. Wynik służy do porównania stanu pacjenta w czasie - przed leczeniem i po kilku tygodniach - a nie do postawienia diagnozy w jednym kroku.

Testy krążące w internecie są ich uproszczonymi wersjami, zwykle bez opisu, skąd wzięły się progi punktowe i co dokładnie mierzą. Dlatego rozsądnie jest traktować je jak listę pytań do przemyślenia, a nie jak wynik badania.

Czego test nie sprawdzi, choćby był bardzo dokładny

Największe ograniczenie nie dotyczy trafności pytań, tylko tego, o co żaden kwestionariusz nie pyta: o przyczyny somatyczne. Napad paniki i szereg stanów internistycznych dają bardzo podobny obraz, a rozstrzyga o tym badanie i wyniki, nie samoopis.

Osobna sprawa to substancje i leki. Nadmiar kofeiny, niektóre leki obkurczające naczynia, preparaty na odchudzanie, odstawienie alkoholu i część suplementów potrafią wywoływać epizody nieodróżnialne od napadu paniki. Kwestionariusz o tym nie pyta, a lekarz pyta i to jest jedna z kilku rzeczy, które w rozmowie realnie zmieniają wnioski.

Warto też pamiętać, że test nie odróżni napadu paniki od innych zaburzeń lękowych, a to rozróżnienie ma konsekwencje dla leczenia. Na czym polega różnica, opisuje osobny tekst o tym, czym różni się atak lęku od ataku paniki.

Jak czytać wynik, żeby sobie nie zaszkodzić

Wynik dodatni nie oznacza rozpoznania. Oznacza tylko tyle, że objawy układają się w rozpoznawalny wzorzec i że rozmowa z lekarzem ma sens. Traktowanie takiego wyniku jako diagnozy prowadzi w dwie złe strony: albo do przedwczesnego szukania leków, albo do rezygnacji z wizyty, skoro „przecież już wiadomo, co to jest".

Wynik ujemny jest jeszcze bardziej podchwytliwy, bo daje ulgę. Tymczasem nie wyklucza on ani zaburzenia lękowego, ani - co ważniejsze - przyczyny somatycznej. Osoba, która ma powtarzające się epizody z bólem w klatce piersiowej i uspokoi się niskim wynikiem testu, właśnie odsunęła od siebie diagnostykę, której potrzebuje.

Jest jeszcze trzeci scenariusz, najczęstszy i najmniej groźny: test wychodzi granicznie, a pacjent robi kolejny, potem następny, aż trafi na wynik pasujący do tego, w co chce wierzyć. Powtarzanie testów jest odmianą sprawdzania, czyli dokładnie tym zachowaniem, które podtrzymuje lęk. Jeden test i decyzja, co dalej, są warte więcej niż pięć testów.

Pytania, które i tak zada lekarz

Poniższa lista jest o tyle użyteczna, że odpowiedzi na te pytania są potrzebne niezależnie od tego, czy wypełniałeś jakikolwiek kwestionariusz.

• Kiedy był pierwszy epizod i co się wtedy działo.
• Ile epizodów miałeś w ostatnim miesiącu i czy liczba rośnie.
• Jak długo trwa pojedynczy epizod według zegara, nie według wrażenia.
• Które objawy z ciała dominują: kołatanie, duszność, ucisk w klatce, zawroty, mrowienie.
• Czy epizody pojawiają się w konkretnych miejscach, czy bez zapowiedzi, także w spoczynku i w nocy.
• Czego zacząłeś unikać od czasu pierwszego napadu.
• Ile snu, kawy, alkoholu i jakie leki - łącznie z suplementami i preparatami bez recepty.
• Jakie choroby przewlekłe i jakie badania wykonano dotychczas.

Ostatnie dwa punkty są tymi, które pacjenci pomijają najczęściej, a które najmocniej zmieniają ocenę. Pełna lista przyjmowanych preparatów bywa ważniejsza niż dokładny opis objawów, bo decyduje o interakcjach i o tym, co w ogóle wolno rozważać.

Co zrobić z wynikiem

Jeżeli epizody zdarzyły się raz czy dwa i minęły, a życie codzienne się nie zmieniło, rozsądnym krokiem jest obserwacja i prowadzenie prostego zapisu przez kilka tygodni. Wiele pojedynczych napadów nie powtarza się w ogóle.

Jeżeli epizody wracają, pojawił się lęk przed kolejnym albo zacząłeś omijać miejsca i sytuacje, próg zamienia się w rozpoznanie i wtedy warto to skonsultować. Kiedy dokładnie przebiega ta granica, opisuje strona o zespole lęku napadowego, a o samym momencie zgłoszenia się po pomoc traktuje tekst kiedy zgłosić się do psychiatry z atakami paniki.

Niezależnie od wyniku warto sprawdzić czynniki, które podbijają częstość epizodów, a które da się zmienić bez leczenia: sen, kofeinę i alkohol. Grupy preparatów rozważane dopiero po postawieniu rozpoznania zebrano w zestawieniu leczenia stosowanego przy napadach paniki; decyzja należy w każdym przypadku do lekarza.

Najczęstsze pytania